سرو كاشغر

معرفی کتاب:

التزام ناگزیر؛

بازسازی روابط آمریکا با جهان اسلام

 A Necessary Engagement: Reinventing America’s Relations

 with Muslim World

نویسنده: امیله نخله

ناشر: انتشارات دانشگاه پرینستون، آمریکا. چاپ نخست / 2009

معرفی نویسنده:

امیله نخله در سال 1938 در شهر جلیله در نزارت و در شمال فلسطین متولد شده و در خانواده ای کاتولیک بزرگ شده است. وی تحصیلات ابتدایی را در نزارت گذرانده و حدود 50 سال پیش به آمریکا مهاجرت و مدرک فوق لیسانس و دکترایش را از دانشگاههای واشنگتن دریافت است. وی به مدت 26 سال به عنوان استاد در یک کالج کاتولیک تدریس و سپس به عنوان محقق به استخدام CIA در می آید. او به مدت 20 سال نیز به عنوان پژوهشگر، تحلیلگر و مدیر بخش مطالعات اسلام سیاسی در این سازمان فعالیت کرده و در سال 2006 بازنشسته شده است.

وی همچنین در مدت اشتغال در این سازمان، مکررا برای توجیه مقامات بلند پایۀ آمریکا از جمله رییس جمهور، وزرا، نمایندگان کنگره و سنا و فرماندهان ارشد نظامی و امنیتی با آن­ها ملاقات و ضمن ارایۀ گزارش و اطلاعاتی در خصوص اسلام، مسلمانان، کشورهای اسلامی، احزاب و گروههای سیاسی و مبارزان فعال در جهان اسلام، چگونگی تعامل با آنان و نحوۀ برخورد با آن­ها را در اختیار این مقامات گذاشته و راه حل­های عملی زیادی برای ترمیم وجهۀ سیاسی آمریکا در میان مسلمانان و جهان اسلام و هم­چنین راهکارهایی برای چگونگی مواجهه با مسلمانان رادیکال، تروریسم و طرفداران تغییرات تدریجی در سیاست سیاستمداران و زمامداران جوامع و کشورهای اسلامی از جمله راه اندازی دیپلماسی عمومی نوین و برنامه­های اجرایی این سیاست ارایه کرده است.

معرفی کتاب:

نویسنده، حاصل بیست سال تلاش و مطالعه­ی شخصی و نتایج گفتگو با صدها محقق، سیاستمدار، مبلغ دینی، افسر امنیتی، فعال سیاسی و... مسلمان و اطلاعات و دستاوردهای گردآوری شده از سفر به بیش از 30 کشور اسلامی از شمال آفریقا و خاورمیانه گرفته تا آسیای مرکزی و شرق دور ( غیر از ایران) را در زمینۀ دیدگاه مسلمانان نسبت به سیاست­ها، برخوردها و عملکرد دولت آمریکا در کشورهای اسلامی و با مسلمانان، هم­چنین حملۀ آمریکا به عراق و افغانستان و سیاست­های این کشور در خصوص جنگ جهانی علیه تروریسم، اشغال کشورهای اسلامی، اختلافات و درگیری بین فلسطین و اسراییل، یکجانبه گرایی آمریکا و ... را در این کتاب عرضه کرده است.

وی مطالب خود را در چهار فصل عمده تحت عنوان­های زیر تألیف کرده است:

1-    اسلام سیاسی و اسلامی سازی( اسلامگرایی)؛ شامل: اسلامگرایی و فعالان مسلمان، مراحل اسلامگرایی، فعالان مسلمان و رادیکال­ها، رادیکال­های مسلمان و اسلحه­ی کشتار جمعی، مانیفست اسلامی سازی، عوامل تأثیر گزار در اسلامگرایی، آموزش و اسلامگرایی، فعالان شیعه، سیاست احزاب سیاسی اسلامی، فعالان مسلمان، توجیهات سی. آی. ا. و سیاست واکنشی آمریکا.

2-    خبرگیری، اسلام سیاسی و سیاستگذاران؛ شامل: بخش اطلاعاتی و سیاسی: ریشه­های اختلافات، پیشی گرفتن سیاست بر امنیت ملی، تربیت کارشناسان، دستاوردهای علمی، آموزش تحلیلگران، کارشناسان فرهنگی و تحلیلگران اطلاعاتی، منابع آزاد گنجینه­ی اطلاعات، سفر به کشورهای اسلامی، نتایج تحلیلی، توجیهات، و برخورد سیاست سازان، عراق: توجیهات جدی پیش و پس از حمله، اخوان المسلمین، حماس، و برخورد آمریکا، رژیم های خودکامه و اصلاحات سیاسی، موانع بوروکراسی، گردآوری اطلاعات پیرامون اسلام سیاسی.

3-    دیپلماسی عمومی، موضوعات و راهکارها؛ شامل: نظرسنجی­ها و برخوردهای با آن، مبارزه­ی جهانی علیه تروریسم، تجاوز به کشورهای اسلامی، دمکراسی سازی، درگیری­های اسراییل و فلسطین: و نقش میانجی محترم، بی نتیجه بودن یکجانبه گرایی. 

4-    برنامۀ کاری دیپلماسی عمومی؛ شامل: اخطارها و چالش­ها، سکولاریسم و نوگرایی، سنت گرایان و سلفی­های تندرو، و...  تنظیم و ارایه نموده است.

برخی از دیدگاه­های مهم نویسنده عبارتند از:

-         از مهم­ترین عوامل شکل دهنده­ی اندیشه­ی اسلامی جوانان در زمینه­های مختلف علمی، فرهنگی، اعتقادی و سیاسی، مدارس و کتاب­های درسی کشورهای اسلامی است.

-         CIA از دودهه قبل متوجه خیزش اسلامی و فعالیت گروه­های اسلامی شده بود و آن را به انحاء مختلف به اطلاع سیاستمداران و تصمیم­سازان آمریکایی رسانده بود. ولی در جریان حمله­ی آمریکا به عراق و افغانستان از سوی سیاستمداران و سیاست سازان، به این توصیه­ها و هشدارها عمل نشد.

-         بعد از 11 سپتامبر سازمان­های امنیتی آمریکا، فعالان سیاسی مسلمان را به دوگروه رادیکال­ها که دارای ایدۀ جهاد بین المللی هستند با یک تا دو درصد طرفدار و اکثریتی که معتقد به تغییرات تدریجی هستند با جمعیتی بالغ بر 98 تا 99 درصد طرفدار تقسیم کرد ولی مشکل آمریکا این بود که آن قدر به آن اقلیت پرداخت که از این اکثریت غفلت نمود و نتوانست ارتباط درستی با اکثریت برقرار کند.

-         سازمان سیا، حتی به سیاستمداران توصیه کرد برای ایجاد رابطه با جامعه­ی مسلمانان از چهره­های معتدلی هم­چون طارق رمضان نوۀ سید قطب که در نروژ استاد دانشگاه است برای ایجاد جدایی بین مسلمانان رادیکال و طرفداران زندگی مسالمت آمیز استفاده کند، ولی این توصیه هم عملی نشد.

-         نویسنده معتقد است که در چند دهۀ گذشته، کمک­های عربستان سعودی از طریق سازمان­ها و نهاد­های مختلف علمی، آموزشی، امداد رسانی وابسته به این کشور، به گسترش تبلیغات و آموزش­های اسلامی و هم­چنین خودآگاهی مسلمانان نقش مهمی داشته است.

-         پنج سیاست آمریکا از جمله مبارزۀ جهانی علیه تروریسم، اشغال کشورهای اسلامی، دمکراسی سازی، درگیری­های اسراییل وفلسطین، و یکجانبه­گرایی آمریکا پس از حادثه­ی 11 سپتامبر چهرۀ واقعی آمریکا در قرن جدید را نشان داده و نگاه بدبینانۀ مردم و نفرت جهانی نسبت به این سیاست­ها را ایجاد کرده است. برای تغییر این نگاه لازم است آمریکا با استفاده از دیپلماسی عمومی وتغییر این سیاست­ها، به بازسازی چهرۀ خود به پردازد.

-         در دیپلماسی عمومی آمریکا بایستی علاوه بر ادامۀ ارتباط با بخش­هایی از جامعه­ی مسلمانان که از قبل رابطه داشته است، راهکارهایی جهت برقراری ارتباط با جوانان و نسل جدید مسلمانان که فقیر و بیکار و در عین حال نسبت به گذشته باسوادتر و مطلع تر هستند بیابد. در این خصوص بایستی به حل مشکل اسراییل و فلسطین و پایان دادن به جنگ در عراق و افغانستان و حمایت از اصلاحات اقتصادی و سیاسی در منطقه جدی­تر به پردازد.

علی محمد سابقی

30/3/1390